فقه دولت: دولت سازی و دولت داری

اخبار و مطالب مربوط به فقه دولت سازی اسلامی

فقه دولت: دولت سازی و دولت داری

اخبار و مطالب مربوط به فقه دولت سازی اسلامی

فقه دولت: دولت سازی و دولت داری
صفحه ای صرفا برای گردآوری مطالب مربوط به فقه دولت سازی اسلامی بدون تایید و یا رد محتوای مطالب.
این صفحه از سلسله صفحات اینترنتی وابسته به "موسسه معارف و اندیشه تمدنی اسلام" می باشد.
/اندیشه تمدنی اسلام/

حامد کرمی

آقای سنهوری با این قصد که حکومت اسلامی را دوباره احیاء بشود این کتاب را نوشتند به خاطر همین هم کتاب ایشان دو بخش عمده دارد یک بخشی از این کتاب بخش تئوری آن است و بخش دومی هم دارد که ایشان فضای موجود و شرایط میدانی را آسیب شناسی کرده نقد کرده و با نگاه به آینده راهکار داده است.

السنهوری

کافه حقوق، رامین کرمی – دکتر حامد کرمی عضو هیت عملی دانشگاه شاهد است که تالیفات وترجمه های متعددی در زمینه های حقوق عمومی از ایشان منتشر شده است.آن چه در ادامه آمده است حاصل گفتگوی کافه حقوق با ایشان در رابطه با کتاب “نظریه ی دولت در فقه اهل سنت” نوشته عبدالرزاق احمد السنهوری حقوقدان مطرح جهان عرب است که توسط اقایان کرمی و محبی به فارسی ترجمه شده است و تحت اشراف و تحقیقات آقای دکتر محمدجواد جاوید عضو هیئت علمی دانشگاه تهران منتشر شده است.

****

السنهوری؛پدر علم حقوق در جهان عرب

آقای عبدالرزاق احمد السنهوری یکی از حقوقدانان مصری است و با عنوان پدر علم حقوق جهان عرب شناخته میشود و اکثر قوانین مدنی کشورهای عربی را ایشان نوشته اند.ایشان تحصیل کرده کشور فرانسه در رشته ی حقوق خصوصی هستند و در دنیا هم ایشان را متخصص حقوق خصوصی میشناسد.منتها در دوره ای که در فرانسه حضور داشتند دکترای علوم سیاسی هم اخذ کرده اند و رساله ی دکترای علوم سیاسی ایشان با عنوان فقه الخلافه است. این عنوان یک عنوان مشهوری است در اهل سنت مباحثی که راجع به موضوع حکومت، شرایط حاکمان ،نحوه حکومت کردن و… در فقه اهل سنت با عنوان عام فقه الخلافه شناخته میشود.ایشان هم عنوان رساله ی دکترای علوم سیاسی شان را که به زبان فرانسه هم نوشته بودند فقه الخلافه بوده و بعد از فوت ایشان دختر آقای سنهوری رساله ایشان را از زبان فرانسه به زبان عربی ترجمه میکنند که ما از عربی به فارسی ترجمه کردیم.

آن چیزی که ما از آقای سنهوری دیده بودیم بحث های حقوق خصوصی بود.این کتاب را بنده خیلی اتفاقی در نمایشگاه کتاب دیدم خیلی جالب و جذاب شد که آقای سنهوری هم به عنوان یک حقوقدان در زمینه ی مباحث حکومتی و بحث های حقوق عمومی هم ورود پیدا کرده بودند.

ساخت تمدن اسلامی؛وجه مشترک اخوان المسلمین و انقلاب اسلامی

شخصیت ایشان و طبیعتا کتابی که ایشان نوشته اند از چند جنبه قابل اهمیت است.اول اینکه ایشان تحصیل کرده یک کشوراروپایی مدرن پیشگام در مباحث حقوق عمومی است و خود این قطعا تاثیراتی روی ایشان گذاشته از طرفی ایشان تحصیلات و تحقیقات اسلامی و فقهی هم در مصر داشتند و نکته جالب اینکه ایشان از اعضای سرشناس و مهم گروه اخوان المسلمین بودند که اکنون سالهاست در مصر و بسیاری از کشورهای عربی فعالیت میکنند .اخوان المسلمین هم نظریات خاصی در رابطه با اسلام در دنیای فعلی و نحوه حکومت کردن کشورهای اسلامی دارند و به تعبیری اخوان المسلمین و شخص آقای سنهوری تفکراتشان راجع به تمدن اسلامی و اینکه اسلام در دنیای فعلی باید تمدنی تشکیل بدهد و حکومتی مبتی بر ارزش های اسلامی تشکیل بدهد و به نحوی تفکرات ایشان از این جنبه به انقلاب اسلامی بسیار نزدیک است.

هرچند امروزه واژه سلفی معنای نا مناسبی پیدا کرده در حوادث اخیر ولی سلفی بودن به این معنا که رجوع شود به ارزشهای مورد پذیرش اسلام در صدر اسلام یعنی سلف صالح این چیز بدی نیست و شعار ما هم در اوایل انقلاب همین بود و به نوعی انقلاب اسلامی و تفکراتی که ما را به ارزشهایی که از طرف معصومین رسیده را سلفی میتوانیم نام گذاری کنیم.البته اهل تسنن سلف صالحشان قدری متفاوت است ولی در اصل اینکه ما به دوره عظمت و مجد اسلام که مبتنی بر ارزشهای اسلامی است باید برگردیم و تمدن اسلامی مبتنی بر ارزش ها تشکیل بدهیم بین ما و اهل تسنن شباهت ها بسیار زیاد است. این ویژگی ها و برجستگی هایی که شخص آقای سنهوری،کتابی که نوشته و فضایی که در آن زندگی کرده باعث شد که ما ترغیب بشویم که این موضوع ترجمه بشود چون واقعا در کشور ما نسبت به اندیشمندان عرب بسیار کم کاری شده است .

اندیشمندان ما بیشتر به سمت متفکرین و دانشمندان اروپایی تمایل داشتند و خیلی ما از جهان عرب و به نحوی جهان اسلام به معنای عام علی رغم اینکه شخصیت های بزرگ و متفکران بزرگی هستند ورود پیدا نکردیم و بحثی در این مورد نشده است.

در ضمن شخصی به نام آقای الشاوی که ایشان داماد آقای السنهوری هم هستند و الان هم از شخصیت های بزرگ تفکر اسلام حکومتی به همان معنایی که در اهل سنت وجود دارد هستند.ایشان از متفکرین بزرگ اند و صاحب کتاب های بزرگی راجع به بحث های حکومتی در اسلام هستند ایشان هم به این کتاب یکسری پانوشته و پاورقی وارد کردند.این ترجمه و پاورقی ها مصادف با انقلاب اسلامی و سالهای قبل انقلاب که امام خمینی،کتاب ولایت فقیه شان را نوشته بودند هست این پاورقی ها بررسی مباحثی است که حضرت امام در کتاب ولایت فقیه فرمودند با یکسری بحث هایی که از سنهوری گفته است منتها ما این پاورقی ها را در ترجمه اصلی کتاب نیاوردیم و بنای ما بر این بود که به صورت مستقل و یا در شماره های بعد با نقد این موضوعاتی که آقای الشاوی فرمودند کتاب را ترجمه بکنیم. چون یک جاهایی واقعا آقای الشاوی مفتهیم مد نظر حضرت امام را خوب برداشت نکرده بودند و احتیاج به کار بیشتری داشت.ما هم فعلا اصل کتاب را ترجمه کردیم به خاطر اینکه اهل علم استفاده بکنند.

احیای حکومت اسلامی و نظریه خلافت

این کتاب در اوایل قرن بیستم نوشته شده یعنی زمانی که امپراتوری عثمانی در جنگ جهانی اول از بین میرود.همانطوری که عرض کردم نظریه ی حکومتی در اهل سنت تخت عنوان خلافت اسلامی شناخته میشود همانطوری که ما ولایت فقیه داریم یا امامت اسلامی داریم اهل تسنن تحت عنوان خلافت اسلامی مطرح میکنند خلافت اسلامی هم در غالب حکومت عثمانیبه جز ایران و برخی کشورهای دیگر حاکم بر اقصی نقاط جهان اسلام یعنی شمال افریقا و خاورمیانه بود.

بعد از اینکه امپراتوری عثمانی یا به تعبیر اهل تسنن حکومت خلافت اسلامی از بین رفت کشورها به واسطه ی دخالت کشورهای که بیگانگانی مثل انگلیسی ها و فرانسوی ها داشتند از هم جدا شدند دغدغه ی طرفداران خلافت اسلامی از جمله آقای سنهوری این بود که نظریه خلافت اسلامی را دوباره احیاء بکنند و آقای سنهوری با این قصد که حکومت اسلامی را دوباره احیاء بشود این کتاب را نوشتند به خاطر همین هم کتاب ایشان دو بخش عمده دارد یک بخشی از این کتاب بخش تئوری آن است و بخش دومی هم دارد که ایشان فضای موجود و شرایط میدانی را آسیب شناسی کرده نقد کرده و با نگاه به آینده راهکار داده که اگر ما بخواهیم خلافت اسلامی تشکیل بشود مبتی بر وضع آن روز جهان اسلام چگونه باید شکل بگیرد.  روابط بین این کشورهای جدید التاسیس اسلامی چگونه خواهد بود، روابطشان با بیگانگان چگونه خواهدد بود و اینکه تصمیم گیری ها چگونه خواهد بود در رابطه با اینها صحبت کرده و راجبشان نظر داده.اینهم از فضای فکری و فضایی که این کتاب در آن نوشته شده است.

 

محتوای کتاب “نظریه ی دولت در فقه اهل سنت”

اما بحث هایی که ایشان در کتاب فرمودند حول دو موضوع مهم است.ابتدا ایشان یک معیاری را از حکومت اسلامی مطرح کرده تحت عنوان حکومت اسلامی یعنی یک حکومتی که تمام شرایط و ارزشهای اسلامی در آن رعایت شده؛ و برای حکومت درجه یک اسلامی مثال زده و معیارهای آنرا بیان کرده مثلا حاکم باید چه ویژگی هایی داشته باشد که خیلی از آنها را ما در مباحث فقهی تشیع مطرح کردیم،حکومت چه ویژگی هایی داشته باشد،قوانین و مقرراتش چه ویژگی هایی داشته باشد و این را تحت عنوان تئوری اصلی و مبنایی خلافت اسلامی مطرح کرده است.

در مقابل این حکومت تام و کامل اسلامی ایشان معتقدند که خلافت های ناقصه اسلامی هم وجود دارد و این مبحث را مطرح میکنند و قائل به این هستند که هر حکومتی تشکیل گرفت در جهان اسلام اگر آن ویژگی های معیار و اصلی را نداشته باشد ما این حکومت را حکومت تام و کامل اسلامی نمیدانیم،یک خلافتی است که حالا درست است که عنوان اسلامی را دارد ولی ناقص اشت به عنوان شرایط موجود آن را میپذیریم ولی باید به سمتی حرکت بکند که مشکلات این حکومت حل بشود و به سمت خلافت کامله برود. مثالی را که در باب این موضوع میزنند این است که در تاریخ خلافت خلفای راشدین مان حکومت های تام و کامل اسلامی بودند ولی بعد از آن که سیر میکند تا زمان عثمانی عمده اینها را معنقدند که خلافت های اینها خلافت های ناقص بوده چون برخی از این شرایط را نداشتند.

کل کتاب حول همین دو موضوع سیر میکند و راهکارهایی که اگر مواجه شدیم با یک حکومت ناقصه که با آن ویژگی های اساسی که باید داشته باشد روی کار نیامده تکلیف مسلمین در مواجه با این حکومت چیست؟برای این موضوع که مطرح کرده راهکار دادند که باید چه کار کرد و به چه سمتی حرکت کرد.نظرات ایشان هم علی رغم برخی متفکرین عرب که همیشه به شرایط موجود راضی بودند و معتقدند که کسی که حاکم شد ولو اینکه شرایطش را نداشت باید تسلیم باشیم از اولوالامر باید اطاعت بکنید اما آقای سنهوری اینطور نیستد عمدتا و ایشان حتی یک جاهایی حق انقلاب و شورش برای مسلمین در مقابل حکومت های ناقصه یعنی حکومت هایی که شرایطش را ندارند تجویز کرده به خاطر همین رویکردهایشان و نظریاتشان کاملا انقلابی است و همانطوری که گفته شد چون ایشان تحصیل کرده ی دروس مدرن در فرانسه هم بودند در بسیاری از موارد دستاوردهای غربی را در این زمینه وارد کرده اند مثلا در بحث قانونگذاری،در بحث تفکیک قوا،بحث حاکمیت، و موارد دیگری که شاید تا آن موقع در فقه اسلامی بحث نشده بوده  را در بحث های اسلامی آورده و تطبیق داده اند و  همین ،بحث را بسیار جالب میکند یک جاهایی به مواضع حکومتی ما در شیعه نزدیک میشوند و در جاهایی خیلی دور میشوند خلاصه به عنوان یک نگاه تطبیقی و آشنایی با نگاهی که کماکان در اخوان المسلمین و تفکرات شبیه به آنها وجود دارد بسیار کتاب قابل مطالعه ای است.

۹۶/۰۸/۲۹
اندیشه تمدنی

ارسال نظر

نظر دادن تنها برای اعضای بیان ممکن است.
اگر قبلا در بیان ثبت نام کرده اید لطفا ابتدا وارد شوید، در غیر این صورت می توانید ثبت نام کنید.