فقه دولت: دولت سازی و دولت داری

اخبار و مطالب مربوط به فقه دولت سازی اسلامی

فقه دولت: دولت سازی و دولت داری

اخبار و مطالب مربوط به فقه دولت سازی اسلامی

فقه دولت: دولت سازی و دولت داری
صفحه ای صرفا برای گردآوری مطالب مربوط به فقه دولت سازی اسلامی بدون تایید و یا رد محتوای مطالب.
این صفحه از سلسله صفحات اینترنتی وابسته به "موسسه معارف و اندیشه تمدنی اسلام" می باشد.
/اندیشه تمدنی اسلام/

نایینی و «آستانه تجدد» او در فقه و ظهور دولت مدرن
این روزنامه در صفحه 7 گزارش محسن آزموده از نشست نقد کتاب «آستانه تجدد» اثر داود فیرحی در دانشگاه تربیت مدرس با سخنرانی مولف، عباس منوچهری و محمد جواد غلامرضا کاشی را به چاپ رسانده و در مقدمه ای آورده است: «شرح فیرحی بر کتاب «تنبیه‌الامه و تنزیه‌المله فی لزوم مشروطیه» می‌تواند راهگشای مطرح شدن مباحث فقه سیاسی نایینی باشد؛ اندیشه‌ای که به درستی در آستانه تجدد قرار گرفته و با تاخیری صد و اندی ساله از مشروطه ایرانی می‌تواند گشاینده فضایی باشد که در آن فکر مشروطه این‌بار نه بر بستر منازعات سیاسی بلکه بر زمینه امکانات و توانمندی‌های فقه سنتی زمینه بحث درباره مشروطه را فراهم آورد....»
 

نایینی و «آستانه تجدد» او در فقه و ظهور دولت مدرن


هم مسلمان مکلف ،هم شهروند حق‌مدار
داود فیرحی، استاد علوم سیاسی دانشگاه تهران در سخنرانی خود با بیان تاریخچه ای از تالیف و حواشی کتاب تنبیه‌الامه و تنزیه‌المله مرحوم نایینی، از نسخه منتشر شده توسط سید جواد ورعی در سال ١٣٨٢ به عنوان آخرین و مهم‌ترین تصحیح آن یاد کرده و نوشته است: «مرحوم نایینی، همچون مرحوم آخوند خراسانی موجزنویس است و فشرده می‌نویسد و جملات و گزاره‌های سرشار از اصطلاحات فنی و تخصصی او معانی گسترده‌ای دارند.... بر این اساس تنبیه الامه امکان ترجمه و ساده‌سازی ندارد و تنها راه، شرح اصطلاحات آن است.»
 
او با تصریح بر راه باز شده در دستگاه فقاهتی به سوی دولت ملی، به توامان بودن مسلمانی و ملی بودن در اثر نایینی اشاره کرده و از سبک پیش گرفته شده خود در تنظیم کتاب «آستانه تجدد» سخن گفته است. او که به سختی کار درباره نایینی معترف است، طرح نسبت دین و ناسیونالیسم یا دولت ملی را هنر نایینی دانسته و نوشته است: «امروز هم گریزی جز یافتن راهی برای یک دولت دموکراتیک در جهان اسلام نداریم. وقتی یک صد سال است راجع به یک معما فکر می‌شود، مفهومش این است که حذف یکی از طرفین آن ممکن نیست.»
 
فیرحی که مقصود خود از نگارش این کتاب را نشان دادن تجددخواهی صد ساله ملت ایران بیان کرده، به ساختارشکنی و وارد شدن شبهه‌هایی سنگین به نظریه نایینی اشاره کرده و گفته است: «از نظر نایینی، حقیقت حکومت دموکراتیک است. او تاریخ خودش را دارد و به غرب ارجاع نمی‌دهد. از نظر نایینی مفاهیم بنیادین سنتی و مدرن ندارند. مثلا آزادی یا دموکراسی، سنتی و مدرن ندارند.»
 
 

چرا نایینی موفق نشد؟
محمد جواد غلامرضا کاشی، استاد علوم سیاسی دانشگاه عامه طباطبایی در سخنانی، این شرح را نشانگر عدم ارائه دانش کافی در آکادمی برای مطالعه آثاری چون تنبیه‌الامه و تنزیه‌المله دانسته و پرسیده است: «آیا علامه نایینی موفق شده سنتز خوبی از جامعه دینی و یک دولت مدرن ارایه دهد؟»
 
او که به پیروزی شیخ فضل‌الله و عدم توفیق عملی علامه نایینی باور دارد، می گوید: «یک جای این کار ایراد دارد، یعنی این کار که قرائتی تولید کنیم که هم به کار جهان جدید بیاید و هم با سنت ما همخوان باشد. تصور من این است که پیش از قرائت کار دیگری باید بکنیم که علامه نایینی نکرده و تا به امروز نیز روشنفکران دینی نکرده‌اند. آن هم این است که اولا تمایزمان را بپذیریم، بدون اینکه الزاما بحث رابطه قدرتی را فرض کنیم. سپهر ما با سپهر غرب متفاوت است.»
 
 
دال مرکزی نایینی نقد استبداد است
عباس منوچهری، استاد علوم سیاسی دانشگاه تربیت مدرس نیز در سخنرانی خود، تلاش فیرحی را موفقیت آمیز دانسته و یکی از دلایل عدم موفقیت کار نایینی را ساختار متن دانسته است. او که معتقد است در کتاب «آستانه تجدد» با چهار نوشه «متن نایینی با مختصات خود»، «متون ارجاع شده به آن توسط نایینی و فیرحی»، «متون کهن» و «متون معاصر» مواجهیم، نقد فیرحی به مرحوم طالقانی را نادرست دانسته و گفته است: «مرحوم طالقانی همان کاری را کرده که خود دکتر فیرحی الان می‌کند.... دغدغه‌های طالقانی به دهه ١٣٣٠ و ١٣٤٠ مربوط است اما دغدغه‌های دکتر فیرحی به نیم قرن بعد ارتباط دارد. این جا بحث امتزاج افق‌ها صورت می‌گیرد....»

او در ادامه با طرح این سوال که «استبداد موضوع رساله نایینی است یا مساله اوست؟» بر این باور تاکید کرده که «عموما تصور می‌شود که اندیشه سیاسی به معنای نظریه حکومت است، در حالی که نایینی حکومت را ضرورت و نه مطلوبیت می‌داند. خود حکومت و نوع مهم نیست، هدف و کارکرد آن مهم است بنابراین آیا فکر نمی‌کنید بحث‌هایی چون حریت (آزادی) و مساوات اصل هستند؟ یعنی فکر نمی‌کنید نایینی حریت و مساوات را در برابر استبداد مطرح می‌کند و بعد نوع حکومتی که مناسب این‌هاست را تبیین می‌کند؟»
 

۹۶/۰۸/۲۹
اندیشه تمدنی

ارسال نظر

نظر دادن تنها برای اعضای بیان ممکن است.
اگر قبلا در بیان ثبت نام کرده اید لطفا ابتدا وارد شوید، در غیر این صورت می توانید ثبت نام کنید.