فقه دولت: دولت سازی و دولت داری

اخبار و مطالب مربوط به فقه دولت سازی اسلامی

فقه دولت: دولت سازی و دولت داری

اخبار و مطالب مربوط به فقه دولت سازی اسلامی

فقه دولت: دولت سازی و دولت داری
صفحه ای صرفا برای گردآوری مطالب مربوط به فقه دولت سازی اسلامی بدون تایید و یا رد محتوای مطالب.
این صفحه از سلسله صفحات اینترنتی وابسته به "موسسه معارف و اندیشه تمدنی اسلام" می باشد.
/اندیشه تمدنی اسلام/
پنجشنبه, ۲ آذر ۱۳۹۶، ۱۰:۳۲ ق.ظ

معرفی دفتر دولت سازی اسلامی

وقتی جامعه انسانی را مورد بررسی قرار دهیم و کنش گران و رفتارهای متفاوت آن‌ها را نسبت به یکدیگر بسنجیم، درمی یابیم که روابط اجتماعی دارای پیچیدگی و نظام‌های اجتماعی و به‌تبع آن، نظام‌های مرتبط با آن دارای ساختارهای پیچیده‌ای هستند.

  وحید معین[1]

وقتی جامعه انسانی را مورد بررسی قرار دهیم و کنش گران و رفتارهای متفاوت آن‌ها را نسبت به یکدیگر بسنجیم، درمی یابیم که روابط اجتماعی دارای پیچیدگی و نظام‌های اجتماعی و به‌تبع آن، نظام‌های مرتبط با آن دارای ساختارهای پیچیده‌ای هستند. از طرف دیگر، این پندار که انسان بدون جامعه توانایی رسیدن به سعادت را ندارد در کنار ویژگی فوق(پیچیدگی روابط اجتماعی)، ما را به تمشیت و اداره‌ی جامعه به‌عنوان امری ضروری نیز وامی‌دارد. همان چیزی که امروزه در ادبیات علمی دانشگاه‌ها حاکمیت و دولت خوانده می‌شود و ارکان وابسته‌ی به آن، یکی از مهم‌ترین و اصلی‌ترین مباحث حوزه‌ی حقوق عمومی است که قصد دارد آن را در سطح کلان قانون‌مند و نظام‌مند سازد. اگرچه موضوع حکومت و دولت در علم سیاست سابقه طولانی‌تری دارد ولی این مفاهیم در علم حقوق نیز کم‌سابقه نمی‌باشند. یکی از ارکان مهم حکومت قوانینی است که از طریق آن جامعه و دیگر نهادهای جامعه مدیریت و کنترل می‌شوند. این قوانین در علم حقوق و گرایش عمومی مورد بررسی و تحقیق قرار می‌گیرند.

 

در تابستان سال 1393 به همت مرکز تحقیق بسیج دانشگاه امام صادق (ع) دوره‌ای پیرامون موضوع نظام سازی با حضور دانشجویان کارشناسی ارشد و دکتری برگزار شد. در طی این دوره‌ی حدوداً دوماهه که به بررسی مفهوم نظام سازی در اندیشه‌ی انقلاب اسلامی پرداخته شد؛ سعی کردیم تا جهان معرفتی و اجتماعی آن را تبیین نمایم و نقشه‌ای جامع و راهبردی در جهت حرکت به سمت آن ترسیم کنیم. بعد از نقد و بررسی دوره‌ی تابستانی ساختاری جهت نیل به اهداف گروه نظام سازی ترسیم شد که بر طیق آن سه دفتر با موضوعات گوناگون اما مرتبط با موضوع نظام سازی شکل یافت. مسئولیت این دفاتر را کارشناسان دوره‌ی مذکور بر عهده گرفتند که عناوین آن عبارت بودند از: فلسفه حقوق عمومی، دولت سازی اسلامی و سیاست‌گذاری عمومی.

 

در طی این دوره برای ما این امر معین شد که برای تحقق تمدن اسلامی باید از مدل فعلی دولت به سمت الگوی اسلامی دولت حرکت کنیم. مسیری که مقام معظم رهبری در طول سالیان متوالی به آن اشاره کرده‌اند. ایشان در سال 1384 بحث دولت اسلامی را این‌گونه مطرح فرمودند:[2]

 

«من چهار پنج سال پیش همین‌جا در حسینیه این مطلب را با مجموعه‌ی کارگزاران مطرح کردم؛ گفتم انقلاب اسلامی، نظام اسلامی، دولت اسلامی و بعد کشور اسلامی. اگر دولت ما اسلامی شد، آن‌وقت کشورمان اسلامی خواهد شد. اگر من و شما در معاشرتمان، در رفتارمان، در طلب مالمان، در مجاهدتمان، نتوانستیم خود را به حد نصاب برسانیم، از آن دانشجو، از آن جوان بازاری، از آن عنصر در رده‌های پایین دولتی، از آن کارگر، از آن روستایی، از آن شهری چه توقعی می‌توانیم داشته باشیم که اسلامی عمل کنند؟ چرا مردم را بیخود ملامت می‌کنیم؟ نباید ملامت کنیم. اگر کمبودی هست، خودمان را باید ملامت کنیم؛ «لوموا انفسکم». اول، ما اسلامی می‌شویم؛ وقتی اسلامی‌شدیم، «کونوا دعاة النّاس بغیر السنتکم»؛آن‌وقت عملِ ما مردم را مسلمان واقعی خواهد کرد و کشور، اسلامی خواهد شد؛ ...

معنای شعار دولت اسلامی این است که ما می‌خواهیم اعمال فردی، رفتار با مردم، رفتار بین خودمان، و رفتار با نظام‌های بین‌المللی و نظام سلطه‌ی امروز جهانی را به معیارها و ضوابط اسلامی نزدیک‌تر کنیم.»

 آنچه رهبر انقلاب حرکت به سمت تمدن اسلامی نامیدند شامل مراحل پنج‌گانه‌ای می‌شود که عبارت است از: انقلاب اسلامی، نظام اسلامی، دولت اسلامی، جامعه اسلامی و تشکیل تمدن بزرگ اسلامی. با شروع انقلاب اسلامی و تغییر بنیادین در نوع جهان‌بینی حاکمیت، انقلاب اسلامی محقق گردید و روابط اجتماعی و نهادهای جامعه شروع به تغییر  کردند.

 

اما پس از انقلاب این امر مورد اتفاق رهبران دینی بود که انقلاب برای گذار از مشکلات اجتماعی و کلان خود باید بتوانند با پای بندی به اصول و ارزش‌های حاکم خود، مسائل خود را حل و فصل نمایند و با ارائه رفتاری جدید و اصلاح شده درصدد رفع مشکلات برآید، این امر با حاکمیت قانون اساسی به‌عنوان تجلی نظام اسلامی نیز محقق گردید. حال می‌بایست از این به بعد مشکلات و مسائل جامعه بر اساس همان مبانی مرضی الطرفین پاسخ داده می‌شود؛ به شکلی که نظام اسلامی برای اداره جامعه باید ساختاری را ارائه نماید که بتواند جامعه را بر اساس همان پیمانی که بین حکومت‌کنندگان و حکومت شوندگان بسته‌شده بود اداره کند. از این رو ساختار دولت که ابزاری در دست حاکم جامعه برای اداره حکومت است؛ می‌باید مطابق دین یا حداقل خلاف دین نباشد تا مشروعیت لازم جهت اداره حکومت را کسب نماید.

 

ضرورت بحث دولت سازی از آنجا روشن می‌شود که برای ایجاد جامعه‌ی اسلامی که از مراحل مهم رسیدن به تمدن اسلامی است، ساخت دولت اسلامی ضروری می‌نمود و این مهم زمانی بیشتر اهمیت پیدا می‌کند که دولت اسلامی در بحث نظام سازی جزء لاینفک مباحث آن است.

در دولت ساختارها و روش‌ها در حقیقت روابطی هستند که کارگزاران درونِ آن روابط با یکدیگر در تعامل بوده و عمل می‌کنند و اگر حالتی را تصور کنیم که در آن حالت کارگزاران دارای ویژگی‌های اسلامی بوده اما روش‌ها و ساختارهای برآمده ازآنجا بر اساس الگوهای سکولار باشند، عملا این اقتضائات، روابط و الگوهای سکولار است که خود را بر آرمان‌ها و مطلوبیت‌های مدنظر نظام اسلامی تحمیل می‌کنند و آنان را در چار‌چوب‌های تحمیلی خود محدود می‌سازند. در این صورت عملاً نهادها و ساختارهای نظام با نوعی تضاد درونی و دائمی بین نظام اسلامی و الگوهای سکولار مواجه خواهند بود.

 

جمهوری اسلامی ایران نیز در سه دهه ابتدایی عمر خود عملا ًبا این چالش و تضاد جدی مواجه بوده است. البته در این تضاد معمولاً این ساختار مدرن بوده‌ است که بر نظام اسلامی فائق آمده و موفق شده‌است که اقتضائات سازمان‌های مدرن را بر آرمان‌های انقلابی و اسلامی تحمیل نمایند.

 

ما بر این باوریم که برای گذر از وضعیت موجود به وضعیت اسلامی باید به دنبال سازوکاری بود که ما را به سمت دولت اسلامی حرکت دهد. همان چیزی است که در اندیشه امام خامنه‌‌ای «نظام سازی» نام گرفته است. بررسی چیستی این سازوکار و ارکان آن و چگونگی شکل‌‌گیری دولت اسلامی و جامعه اسلامی از اهداف دفتر دولت سازی اسلامی مرکز تحقیقات بسیج دانشجویی دانشگاه امام صادق(ع) است که با ملاک قرار دادن اندیشه فقیهانی چون امام خمینی و رهبر انقلاب به دنبال تحقق آن می‌باشد.

به لطف خدا بنا داریم در دفتر دولت سازی اسلامی با استفاده از ابزار حقوق عمومی و دیگر علوم مرتبط، به بررسی ساختار ایده آل دولت اسلامی و ساخت آن از منظر سخت‌افزاری بپردازیم. در این حوزه با برگزاری نشست‌ها و هم‌اندیشی میان اساتید، سعی به توصیف و تجویز الگوی مطلوب از دولت اسلامی داریم تا با تحقق دولت اسلامی گامی در شکل‌گیری جامعه‌ای اسلامی برداشته باشیم.

 

آنچه در این مسیر برای تحقق اهداف دفتر دولت سازی اسلامی لازم است را می‌توان در موارد زیر بیان کرد:

  1. آشنایی با وضعیت موجود دولت مدرن در ایران و غرب و بررسی نظریات موجود در باب علل ظهور و تغییر دولت مدرن. در این مرحله با محور قرار دادن موضوع دولت سازی و ارتباط آن با مبحث نظام سازی سعی به جمع‌آوری و تشکیل داده‌های خام و مرتبط با موضوع می‌کنیم.
  2. درک و فهمی درست از شاخصه‌ها و ویژگی‌های دولت و جامعه اسلامی. این هدف میانی با مطالعه و سیر در اندیشه امام خمینی (ره) به‌عنوان نظریه پرداز انقلاب اسلامی و رهبر معظم انقلاب به‌عنوان ولی‌فقیه اعلم و حاضر انقلاب اسلامی ممکن خواهد شد.
  3. ایجاد شبکه‌ای از مفاهیم انتزاع شده و بیان رابطه منطقی میان آن‌ها که ما را به یک تئوری کلان و منسجم می‌رساند.
  4. برقراری رابطه‌ای میان کلان تئوری و مبحث نظام سازی، به همراه بیان تفصیلی از کلان تئوری.
  5. تحلیل داده‌های موجود بر پایه‌ی علم حقوق و حل مسائل مطروحه از طریق عناوین علم حقوق عمومی و مبانی اسلامی.
  6. آسیب‌شناسی نظریات موجود در باب دولت مدرن در بستر جامعه به همراه نگاهی آینده‌پژوهانه در تکمیل نظریه دولت سازی اسلامی. تدوین شبکه و نظام مسائل کاربردی.
  7. تجویز الگوی اسلامی-ایرانی برای دولت و ساختار اداره کشور. این گام به علت عینی و کاربردی بودن دارای روشی سهل و ممتنع می‌باشد. که باید بر اساس آسیب‌شناسی مرحله‌ی قبل و تئوری جدیدی که به دست آمده به مسائل کلان و خرد و موضوع دولت اسلامی پاسخ داده شود.

 

 


[1]دانشجوی کارشناسی ارشد رشته معارف اسلامی و حقوق عمومی دانشگاه امام صادق(ع) و مسؤل دفتر دولت سازی اسلامی گروه نظام سازی مرکز تحقیقات بسیج.

[2]بیانات در دیدار رئیس‌جمهور و اعضای هیأت دولت

۹۶/۰۹/۰۲
اندیشه تمدنی

ارسال نظر

نظر دادن تنها برای اعضای بیان ممکن است.
اگر قبلا در بیان ثبت نام کرده اید لطفا ابتدا وارد شوید، در غیر این صورت می توانید ثبت نام کنید.